Η ανάπτυξη της ενσυναίσθησης στο πλαίσιο προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Παραθέτω ένα αρκετά ενδιαφέρον, κατά τη γνώμη μου, δοκίμιο της κυρίας Λουκίας Λιθοξοΐδου, Δρ. Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, για την ανάπτυξη ενσυναίσθησης στα πλαίσια περιβαλλοντικών δράσεων.

Ενσυναίσθηση

Πώς θα ορίζατε την ενσυναίσθηση; Είναι η γνωστική επίγνωση της εσωτερικής κατάστασης ενός άλλου προσώπου και η αυθόρμητη συναισθηματική ανταπόκριση προς αυτό (Hoffman, 1975).

Ποιες είναι οι γνωστικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξή της; Η ικανότητα ανάληψης ρόλων, η ανάπτυξη, δηλαδή, της προοπτικής του άλλου.

Σε ποια ηλικία αποκτιέται η ικανότητα για ενσυναισθητικές αντιδράσεις; Υπάρχει εγγενώς και αναπτύσσεται μετά τα 2 χρόνια μερικώς και μετά τα 5 χρόνια με επάρκεια.

Πώς συμβάλει στην κοινωνική ανάπτυξη; Παιδιά που κοινωνικοποιούνται με ενσυναισθητική προσέγγιση εκδηλώνουν ενδιαφέρον, παρέχουν φροντίδα και βοήθεια, αναπτύσσουν αλτρουιστική συμπεριφορά (Staub, 1971- Ianotti, 1978- Buckley et al., 1979- Feshbach, 1982- Radke Yarrow et al., 1983- Stewart & Marvin, 1984- Pearl, 1985).     

Πώς συσχετίζεται με την ηθική ανάπτυξη; Οι ενσυναισθητικές αντιδράσεις, όταν ξεκινούν νωρίς στη ζωή του ανθρώπου, μπορούν να συμβάλουν στην υιοθέτηση ηθικών αρχών αργότερα στη ζωή. Αν το παιδί ανατρέφεται με κατεύθυνση να ενδιαφέρεται για τους άλλους θα χρησιμοποιήσει τις νέες του ικανότητες για το καλό των άλλων μεγαλώνοντας θα αναζητήσει και θα κατασκευάσει αντίστοιχες ιδεολογίες (Hoffman, 1984). Η πρόκληση αισθήματος φροντίδας και ευθύνης λειτουργεί συμπληρωματικά με την ηθική κρίση, γι’ αυτό και η ικανότητά του παιδιού να ταυτίζεται συναισθηματικά με άλλους, σχετίζεται με την ευκολία υιοθέτησης από αυτό ηθικών αξιών και συμπεριφοράς (Damon, 1988).

Πώς τη συναντάμε στην Περιβαλλοντική ηθική; Peter Singer: Η θεωρία για την απελευθέρωση των ζώων: Το ερώτημα είναι «τα ζώα μπορούν να υποφέρουν;»

Οι οικοφεμινίστριες για τα άλλα ζώα (Χρήση της θεωρίας της ηθικής της φροντίδας): σημαντικότερες αξίες η φροντίδα, οι σχέσεις, η αγάπη, η υπευθυνότητα, και η εμπιστοσύνη

Και η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση; Πώς συνδέεται; Εκπαίδευση για χάρη του περιβάλλοντος.

Διδακτικές προσεγγίσεις για την ανάπτυξη της ενσυναίσθησης

Δημιουργούμε ανοιχτή ατμόσφαιρα Παρέχουμε ενσυναισθητικά πρότυπα: Εντοπίζουμε παραδείγματα ενσυναίσθησης σε λογοτεχνικούς και τηλεοπτικούς ήρωες, αλλά και στην αληθινή ζωή, στην τάξη και το σχολείο μας.

Εξάσκηση στην αναγνώριση των συναισθημάτων του εαυτού και των άλλων:

• Συζητάμε για συναισθήματα και τα κατονομάζουμε

• Διδάσκουμε μη λεκτικές ενδείξεις

Εξάσκηση στην κατανόηση των συναισθημάτων του εαυτού και των άλλων

Συνδέουμε τα διάφορα συναισθήματα με τις διάφορες καταστάσεις

Επαγωγική συζήτηση

Η ανάλυση των συνεπειών που έχουν οι πράξεις των παιδιών για τους άλλους, καθώς και η παροχή συμβουλών για τον κατάλληλο τρόπο συμπεριφοράς σε κάθε ειδική περίπτωση βοηθούν το παιδί να συνειδητοποιεί τις συνέπειες που έχουν οι πράξεις του για τους άλλους και να κατανοήσει και να εσωτερικεύσει τους ηθικούς κανόνες.

Τονισμός ομοιοτήτων

Εντοπισμός των κοινών αναγκών μας με αυτόν που έχει ανάγκη

Η σύνδεση του «άλλου» με τον εαυτό μας είναι κρίσιμης σημασίας.

Βιωματικές εμπειρίες

Δραστηριότητες στη φύση, τέτοιες που να κινητοποιούν την προσοχή, να προκαλούν το ενδιαφέρον του παιδιού και να το διεγείρουν συναισθηματικά.

– Ο ενθουσιασμός της ανακάλυψης – αναζήτηση ομοιοτήτων

– Η αίσθηση του κοινού δεσμού ζωής με τα άλλα ζωντανά όντα γύρω μας κάνει τις πράξεις μας πιο αρμονικές με ένα φυσικό τρόπο και αναπτύσσει το ενδιαφέρον μας για τις ανάγκες και το καλό των άλλων πλασμάτων.

Ανάληψη ρόλου

Η παιδική λογοτεχνία

Η υπόδυση ρόλων

Δυνατό ερέθισμα

Τονισμός αρνητικών συναισθημάτων

Ανάληψη δράσης υπέρ του περιβάλλοντος

Ενίσχυση συμπεριφοράς

Η επιβράβευση που δέχεται το παιδί για τη φιλοπεριβαλλοντική συμπεριφορά του είναι προτιμότερο να συνδέεται με την αυτοεικόνα του και να μη συναρτάται με εξωτερικές αμοιβές.